Öz
İlaç reaksiyonları (İR) iki temel grupta sınıflandırılır. İlki, immünolojik mekanizma aracılı alerjik reaksiyonları; ikincisi, spesifik immünolojik mekanizmanın katılımı olmadan gelişen ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarıdır (İADR). Morbidite ve mortalite prevalansı İADR’de yüksektir. Bu şiddetli reaksiyonların bazıları spesifik insan lokosit antijen (HLA) alelleri ile bağlantılıdır. Çünkü, HLA genleri genomun en yüksek oranda polimorfik lokuslarını barındırır. Dolayısıyla, İADR etyolojisinde farmakolojik doz etkisinden ziyade genetik yatkınlık farmokogenetik araştırmaların son dönem merak uyandıran alanlarından birini oluşturmaktadır. İADR ile spesifik HLA ilişkileri coğrafi bölgeler ve etnik gruplar arasında farklılık gösterebilir. Aynı populasyonun bireyleri arasında dahi HLA allellerine göre ilaç yanıtı ve duyarlılığı farklılık teşkil edebilir. Çok sayıda çalışma, spesifik HLA alellerinin İADR geliştirme riskini artırdığına dair kanıtlar sağlamıştır. Çünkü, ilaca yanıt veren T hücresi aktivasyonunda HLA, ilaçlar ve T hücresi reseptörleri arasındaki etkileşim HLA allellerine göre değişebilmektedir. Allel türüne göre, T hücresinin aktivasyonu, antijen ile etkileşimi doğurduğu immün cevap farklılığı doğuran en önemli moleküler sistemdir. Bu özellikler HLA allerinin İADR üzerinden farmakogenetik ilişkisini ortaya koyarken, farmakokinetik etki içinde HLA allel çeşitlerine göre ilacı hızlı metabolize eden veya hiç metabolize etmeden toksik yanıt geliştiren bireyler de olabilir. Bu doğrultuda, toplumlarda farmakogenomik ilişkilerin incelenmesi, HLA alleleri ile ilaç duyarlılığı için yeni verilerin keşfedilmesi, kanıt oranıyla bulunanların doğrulanması hem ilaç yararlanımı için sağlık kalitesi üzerinden hem de maliyet etkinliği üzerinden büyük fayda sağlayacaktır. İlaç kullanımından önce HLA kimliklendirmesi ile kişiye özel farmakolojik tedavi, gelişen toplumlarda güncel tedavi hedeflerinin başında gelmektedir. Bu derlemede, ilaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarına yol açan modeller, en sık reaksiyon veren ilaçlar, ilişkili HLA alleleri ve izlenen klinik tablolar araştırılmıştır. Anahtar Kelimeler: HLA, ilaç, aşırı duyarlılık reaksiyonları
Cite this Article As :
Somuncu MN, Zamani AG. HLA-Related Drug Hypsensitivity Reactions. Selcuk Med J 2024;40(2): 88-93
1. Robinson J, Halliwell JA, Hayhurst JD, et al. The IPD and IMGT/HLA database: allele variant databases. Nucleic Acids Res 2015; 43: 423-431.
2. Reche PA, Reinherz EL. Sequence variability analysis of human class I and class II MHC molecules: functional and structural correlates of amino acid polymorphisms. J Mol Biol 2003;331(3):623-641.
3. Pichler WJ. Delayed drug hypersensitivity reactions. Ann Intern Med 2003;139(8):683-693.
4. Pichler W, Yawalkar N, Schmid S, et al. Pathogenesis of drug-induced exanthems. Allergy 2002;57(10):884-893.
5. Jaruthamsophon K, Thomson PJ, Sukasem C, et al. HLA Allele-Restricted Immune-Mediated Adverse Drug Reactions: Framework for Genetic Prediction. Annu Rev Pharmacol Toxicol 2022;62:509-529.
6. Britschgi M, von Greyerz S, Burkhart C, et al. Molecular aspects of drug recognition by specific T cells. Curr. Drug Targets 2003; 4:1–11 8.
7. Pompeu YA, Stewart JD, Mallal S, et al. The structural basis of HLA associated drug hypersensitivity syndromes. Immunol. Rev. 2012; 250:158–66.
8. Shanbhag SS, Koduri MA, Kannabiran C, et al. Genetic Markers for Stevens-Johnson Syndrome/Toxic Epidermal Necrolysis in the Asian Indian Population: Implications on Prevention. Front Genet 2021; 12;11:607532.
9. Stirton H, Shear NH, Dodiuk-Gad RP. Drug Reaction with Eosinophilia and Systemic Symptoms (DReSS)/Drug-Induced Hypersensitivity Syndrome (DiHS)-Readdressing the DReSS. Biomedicines 2022; 26;10(5):999.
11. Garbe E. Non-chemotherapy drug-induced agranulocytosis. Expert Opin Drug Saf 2007; 6(3):323-35.
12. Whirl-Carrillo M, McDonagh EM, Hebert JM et al. Pharmacogenomics knowledge for personalized medicine. Clin. Pharmacol 2012; 92(4); 414–417.
13. Hetherington S, Hughes AR, Mosteller M, et al. Genetic variations in HLA-B region and hypersensitivity reactions to abacavir. Lancet 2002;359(9312):1121–1122.
14. Mallal S, Phillips E, Carosi G, et al. HLA-B*5701 screening for hypersensitivity to abacavir. N Engl J Med 2008;358(6):568–579.
15. Mallal S, Nolan D, Witt C, et al. Association between presence of HLA-B*5701, HLA-DR7, and HLA-DQ3 and hypersensitivity to HIV-1 reverse-transcriptase inhibitor abacavir. Lancet 2002;359(9308):727–732.
16. Saag M, Balu R, Phillips E, et al. High sensitivity of human leukocyte antigen-b*5701 as a marker for immunologically confirmed abacavir hypersensitivity in white and black patients. Clin Infect Dis 2008;46(7):1111-1118.
17. Çelik G, Dursun B. 16. Türkiye Ulusal Allerji ve Klinik İmmünoloji Derneği. (eds). İlaç aşırı duyarlılık reaksiyonlarına yaklaşım ulusal rehber güncellemesi. Buluş Tasarım, Ankara, 2019.
18. Masmoudi HC, Afify N, Alnaqbi H, et al. HLA pharmacogenetic markers of drug hypersensitivity from the perspective of the populations of the Greater Middle East. Pharmacogenomics 2022;23(12):695-708.
19. White KD, Chung WH, Hung SI, Mallal S, Phillips EJ. Evolving models of the immunopathogenesis of T cell-mediated drug allergy: The role of host, pathogens, and drug response. J Allergy Clin Immunol 2015;136(2):219-34.
20. Chung WH, Hung SI, Hong HS, et al. Medical genetics: a marker for Stevens-Johnson syndrome. Nature 2004;428(6982):486.
21. Mehta TY, Prajapati LM, Mittal B, et al. Association of HLA-B*1502 allele and carbamazepine-induced Stevens-Johnson syndrome among Indians. Indian J Dermatol Venereol Leprol 2009;75(6):579-582.
22. Kaniwa N, Saito Y, Aihara M, et al. HLA-B*1511 is a risk factor for carbamazepine-induced Stevens-Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis in Japanese patients. Epilepsia 2010;51(12):2461–2465.
23. McCormack M, Alfirevic A, Bourgeois S, et al. HLA-A*3101 and carbamazepine-induced hypersensitivity reactions in Europeans. N Engl J Med. 2011;364(12):1134-1143.
24. Grover S, Kukreti R. HLA alleles and hypersensitivity to carbamazepine: an updated systematic review with meta-analysis. Pharmacogenet. Genomics 2014; 24(2), 94–112.
25. Ksouda K, Affes H, Mahfoudh N et al. HLA-A*31:01 and carbamazepine-induced DRESS syndrom in a sample of North African population. Seizure 2017; 53, 42–46.
26. Li LJ, Hu FY, Wu XT, An DM, Yan B, Zhou D. Predictive markers for carbamazepine and lamotrigine-induced maculopapular exanthema in Han Chinese. Epilepsy Res 2013;106(1-2), 296–300.
27. Man CB, Kwan P, Baum L, et al. Association between HLA-B*1502 allele and antiepileptic drug-induced cutaneous reactions in Han Chinese. Epilepsia 2007;48(5):1015–1018.
28. Hung SI, Chung WH, Liou LB, et al. HLA-B*5801 allele as a genetic marker for severe cutaneous adverse reactions caused by allopurinol. Proc Natl Acad Sci U S A. 2005; 15;102(11):4134-9.
29. Cristallo AF, Schroeder J, Citterio A et al. A study of HLA class I and class II 4-digit allele level in Stevens–Johnson syndrome and toxic epidermal necrolysis. Int. J. Immunogenet. 2011; 38(4), 303–309
30. Cornejo Castro EM, Carr DF, et al. HLA-allelotype associations with nevirapine-induced hypersensitivity reactions and hepatotoxicity: a systematic review of the literature and meta-analysis. Pharmacogenet Genomics 2015; 25(4), 186–198.
31. Dekker JW, Nizankowska E, Schmitz-Schumann M, et al. Aspirin-induced asthma and HLA-DRB1 and HLA-DPB1 genotypes. Clin. Exp. Allergy 1997; 27(5), 574–577.
32. Tangamornsuksan W, Kongkaew C, Scholfield CN, Subongkot S, Lohitnavy M. HLA-DRB1*07:01 and lapatinib-induced hepatotoxicity: a systematic review and meta-analysis. Pharmacogenomics J. 2020; 20(1):47-56.
33. Choi JH, Lee KW, Oh HB et al. HLA association in aspirin-intolerant asthma: DPB1*0301 as a strong marker in a Korean population. J. Allergy Clin. Immunol 2004;113(3), 562–564.
34. Fan WL, Shiao MS, Hui RC, et al. HLA Association with Drug-Induced Adverse Reactions. J Immunol Res 2017:3186328.
35. Bunce M, Passey B. HLA typing by sequence-specific primers. Methods Mol Biol. 2013;1034:147-159.
Review Article
View as PDF
Keywords
HLA, İADR, İlaç
