MEVLANA’NIN ESERLERİNDE BİLİŞSEL TERAPİ

Öz
Biyopsikososyal bir varlık olan insanın, psikolojik sorunlarını anlamak ve iyileşme sürecine katkı sağlamak için kültürel ve dini ögelerden de yararlanılabilir. İnsanlık tarihinin başlangıcından beri mental sorunlar var olduğu için iyileştici ve dayanıklılığı artırıcı öğretiler geliştirilme çabaları da olmuştur. Bazı öğretilerin yerel kalmasına karşın tüm insanlara etki edebilecek ve ortak hazinemiz olarak kabul edilebilecek birçok öge de mevcuttur. Mevlâna, Anadolu ile özdeşleşmiş ama evrensel olarak bilinen bir mistik, felsefeci, şair ve düşünürdür. Eserlerinde yaşadığı yüzyılın dini yaşantısı ve düşünce dünyasına katkıları gibi insanın ruhsal yapısını da ilgilendiren gözlem ve tespitlerde bulunan bir kişidir. Dünyada en yaygın kullanılan ve hakkında bilimsel araştırmaların yapıldığı terapi yöntemi Bilişsel Davranışçı Terapidir. Bilişsel kurama göre kişi karşılaştığı nesnel durumu, mevcut bilişsel alt yapısı nedeniyle çarpıtır. Bu çarpıtma sonucunda ortaya çıkan otomatik düşünceler, işlevsiz bir takım duyguların ve çoğunlukla bu duygularla ilişkili davranışların ortaya çıkmasını sağlar. Rumi’nin eserlerinde düşünce-duygu ve davranış ilişkisini vurgulayan ve çeşitli ruhsal sıkıntılardan kurtulmak için farkındalık ve bilişsel değişimi öneren birçok tavsiyeler yer almaktadır. Bu gözden geçirmede Mevlana’nın eserleri Mesnevi, Fihi-Ma-Fih, Divan-ı Kebir, Mektubat ve Mecalis-i Seba taranarak bilişsel kuram açısından irdelenmiştir. Rumi’nin şiirlerinde, kullandığı öykülerde birçok bilişsel kuramla ilintili ögeler olduğu ve bunun psikoterapi uygulayıcılar tarafından danışanların dayanıklılığını artırmak ve bilişsel değişimleri için kullanılabileceği düşünülmüştür.
 Anahtar Kelimeler: Mevlana, bilişsel terapi, düşünce